Welke producten kun je niet of beter niet vriesdrogen?

Een vriesdroger biedt tal van mogelijkheden om fruit, groenten, vlees, zuivelproducten en zelfs kant-en-klare maaltijden te bewaren. Het is echter geen universele machine die elk soort voedsel even goed kan drogen. Tijdens het vriesdrogen wordt het water uit het ingevroren product verwijderd, maar blijven vetten, suiker en andere bestanddelen behouden.

Om deze reden worden sommige producten na het vriesdrogen licht en broos, terwijl andere plakkerig of vettig blijven of hun structuur helemaal niet veranderen. Sommige producten kunnen technisch gezien wel worden gevriesdroogd, maar het proces duurt lang, verbruikt veel energie en het eindresultaat rechtvaardigt de kosten niet.

Zuiver vet is niet geschikt voor vriesdrogen

Bij vriesdrogen wordt het water verwijderd, maar niet het vet; daarom zijn olie, gesmolten boter, reuzel en andere producten die bijna uitsluitend uit vet bestaan, niet geschikt om te worden gevriesdroogd. Als ze in de vriesdroger worden geplaatst, zal er geen verandering optreden, omdat ze onvoldoende water bevatten dat kan worden bevroren en via sublimatie kan worden verwijderd.

Producten met een hoog vetgehalte kunnen ook problemen opleveren. Pindakaas, notenpasta, chocolade, vette sauzen of gerechten met veel boter kunnen zacht en vettig blijven. Zelfs als het vocht eruit wordt gehaald, blijft het vet achter en kan het na verloop van tijd oxideren, waardoor het product een onaangename geur en smaak krijgt.

Dat betekent niet dat er geen voedsel met vet kan worden gevriesdroogd. Mager vlees, yoghurt, kaas of een gerecht dat met een kleine hoeveelheid olie is op smaak gebracht, kan worden gevriesdroogd, maar hoe meer vet het product bevat, hoe korter de houdbaarheid en hoe slechter het resultaat zal zijn. Het is raadzaam om overtollig vet van het vlees te verwijderen voordat je het bereidt.

Producten met een hoog suikergehalte kunnen plakkerig blijven

Suiker verlaagt de bevriezingstemperatuur van het product en bindt water sterk, waardoor zeer zoete producten moeilijker bevriezen en uitdrogen. Honing, siropen, dikke jam, karamel en sommige zoete crèmes worden vaak niet droog en broos, zelfs niet na een lange cyclus. Honing en siroop bevatten bijvoorbeeld water, maar de hoge suikerconcentratie bemoeilijkt een goede bevriezing. Na afloop van het proces kan het product kleverig blijven of aan de tray blijven plakken. In dat geval wordt er veel tijd en elektriciteit verbruikt, terwijl het gewenste resultaat voor bewaring niet wordt bereikt.

Toch kan niet worden gesteld dat alle zoetigheden ongeschikt zijn. Bepaalde soorten gummibeertjes, kauwsnoepjes of andere zoetwaren worden juist gevriesdroogd vanwege hun interessante, luchtige en knapperige textuur. Het resultaat hangt af van de specifieke samenstelling van het product, dus het is het beste om nieuwe zoetigheden eerst in een kleine partij uit te proberen.

Chocolade en vet gebak

Pure chocolade bevat weinig water en veel vet en suiker, waardoor de vriesdroger er niets uit kan verwijderen. Een reep chocolade blijft na de cyclus in wezen een reep chocolade. Bovendien kan de chocolade bij opwarming van de trays zachter worden of uitlopen. Complexe desserts worden beoordeeld op basis van hun samenstelling. Een stukje cheesecake of taart kan worden gevriesdroogd, omdat het behoorlijk wat water bevat, maar vette room, chocoladeglazuur of een dikke laag boter kunnen vettig blijven. Als het de bedoeling is het dessert lang te bewaren, kun je beter kiezen voor recepten met minder vet en voorafgaand aan de volledige cyclus een kleine test uitvoeren.

Vriesdrogen mag niet worden gezien als een methode om alle bakproducten een zeer lange houdbaarheid te geven. De uiteindelijke houdbaarheid wordt niet alleen bepaald door het verwijderde vocht, maar ook door het vetgehalte, de verpakking en de bewaartemperatuur.

Mayonaise en vette sauzen

Mayonaise, saladedressings en andere vette emulsies zijn doorgaans geen goede keuze. Ze bevatten veel olie, waardoor er na het verwijderen van een deel van het water een vette massa overblijft die kan gaan schiften en moeilijk weer de oorspronkelijke consistentie terugkrijgt. Een soortgelijk probleem kan zich voordoen bij sauzen op basis van room, boter of kaas. Sommige daarvan kunnen worden gevriesdroogd, maar het gerehydrateerde product zal niet noodzakelijkerwijs hetzelfde zijn als het verse product. De saus kan klonteren, gaan schiften of korrelig worden. Betere resultaten worden vaak behaald bij het vriesdrogen van minder vette bouillons, tomatensauzen, groentepurees of soepen.

Alcoholische en koolzuurhoudende dranken

Alcohol bevriest bij een lagere temperatuur dan water, waardoor alcoholische dranken mogelijk onvoldoende bevriezen. Bovendien gedragen vluchtige stoffen zich in een vacuüm anders dan gewoon water. Vanwege mogelijke schade aan de apparatuur en veiligheidsrisico’s mogen alcoholische dranken niet worden gevriesdroogd zonder eerst de aanbevelingen van de fabrikant van de betreffende installatie te raadplegen. Koolzuurhoudende dranken kunnen in theorie eerst worden ‘ontgast’ en vervolgens worden ingevroren, maar dit is meestal onpraktisch. De suiker die ze bevatten bemoeilijkt het droogproces, en het eindproduct is niet per se de moeite waard om een lange cyclus te doorlopen. Het is eenvoudiger om verse dranken te bereiden uit afzonderlijk gevriesdroogd fruit, bessen of sap in poedervorm.

Niet-doorgesneden en te dikke producten

Soms ligt het probleem niet bij het product zelf, maar bij de vorm ervan. Een hele appel, een grote tomaat, een dik stuk vlees of een zeer diepe laag soep mag niet rechtstreeks in de vriesdroger worden geplaatst. Het oppervlak kan er volledig droog uitzien, terwijl er binnenin nog ijs of vocht aanwezig is.

Grote producten moeten in stukken van gelijke dikte worden gesneden, terwijl vloeibare gerechten in een dunne laag over de tray moeten worden verdeeld. Het is soms handig om de schil van fruit, die vocht moeilijk doorlaat, in te snijden of door te prikken. Overvolle trays kunnen de cyclus ook verlengen en tot een ongelijkmatig resultaat leiden.

Bedorven of onveilig voedsel mag niet worden gevriesdroogd

Vriesdrogen maakt bedorven, verontreinigd of onjuist bewaard voedsel niet veilig. Het proces is geen sterilisatie. Micro-organismen kunnen overleven en weer actief worden wanneer het product wordt gerehydrateerd. Ook worden toxines van schimmels of giftige paddenstoelen niet verwijderd.

Alleen vers, op veilige wijze bereid voedsel mag worden gevriesdroogd. Rauw vlees, vis en eieren kunnen worden gevriesdroogd, maar ze blijven rauw en moeten vóór consumptie op de juiste wijze worden verhit. Als je een snel te bereiden maaltijd wilt, is het veiliger om vlees of eieren al vóór het vriesdrogen te koken of te bakken.

De beste resultaten worden behaald door producten te kiezen die voldoende water bevatten, maar niet al te veel vet of suiker. Fruit, groenten, mager vlees, de meeste zuivelproducten en goed bereide gerechten kunnen doorgaans met succes worden gevriesdroogd. Het is raadzaam om een onbekend product eerst in een kleine portie uit te proberen. Zo kun je de textuur en de droogtijd beoordelen en bepalen of het resultaat de tijd en energie waard is.

nl NL